نجواي ابر، آخر خرداد

عطر بهار در گذر باد.

گيج شكوفه‌اند درختان.

...

يكجا شكفته‌اند تمام در ختها.

صدها ستاره اينك

                        بر شاخه‌هاي سيب.

سبزه‌هاي قد كشيده

جويبار سرد.

خاطرات كفشها.

...

از صبح ، دوشادوش

تا عصر ، پايا پا.

پشت در اينك: كفشهاي ما.

...

رها ـ مثل اين جفت گالش.

من و رفته تا دوردستان

تو و سر نهاده به بالش.

يادداشت: اين نوشته طرح شتابزده‫اي است از يك تحقيق در مورد ترجمه شعرهاي ژاپني در ايران علي الخصوص شعرهاي كوتاه كه پيش نويس آن را به همين شكل نخستين بار سه سال پيش در وبلاگ اسپريچو ارائه كردم. با اينكه مدت زيادي از نگارش اين مطلب مي‫گذرد و شايد با توجه به يافته‫هاي جديد اعمال تغييرات در آن ضروري باشد، اما عجالتاً چون نه وقت اين كار هست و نه حال و حوصله آن، به همان شكل نخست در اين وبلاگ كه با اين موضوعات تناسب زيادي دارد، نقلش مي‫كنم.

امروزه اغلب مردم جهان شعر ژاپن را با هايكو مي‌شناسند. هايكو شعري است 17 هجايي كه در سه سطر نوشته مي‌شود، سطر اول و سوم هركدام پنج هجا و سطر دوم هفت هجا دارند. هايكو نه وزن دارد و نه قافيه و آرايه‌هاي كلامي در آن به ندرت به كار مي‌رود. حدود دو هزار سال پيش هايكو جزوي از يك فرم شعري 31 هجايي به نام تانكا بود كه از دو بخش تشكيل مي‌شد و معمولا آن را شاعران به شيوه پرسش و پاسخ مي‌سرودند. بخش نخست تانكا 17 هجا دارد و بخش دوم آن 14 هجا. تانكا به معني شعر كوتاه است و در مقابل آن چوكا قرار دارد كه به معني شعر بلند است. با اينكه در ژاپن به غير از تانكا و چوكا چندين فرم شعري ديگر هم وجود دارد، شعرهاي كوتاه محبوبيتشان بيش از بقيه است. در قرن شانزدهم ميلادي به تدريج بخش 17 هجايي تانكا مستقل شد و آن را هاكايي يا هايكو ناميدند.
هايكو در ابتدا محتوايي طنزآميز داشت و به تدريج بر اثر در آميختن با فلسفه ذن اعماق و جوانب آن گسترش يافت. ايجاز و سادگي و در عين حال عمق هايكو و هنر تصويري بديع آن علاوه بر آنكه در چهار قرن گذشته شاعران زيادي را در ژاپن به خود كشانده است، در دوره معاصر در خارج از ژاپن هم با استقبال قشر كتابخوان و شاعران و هنرمندان مواجه شده است و علاوه بر ترجمه هايكوهاي ژاپني به اغلب زبانهاي دنيا، در سراسر جهان شاعراني پيدا شده اند كه به سرودن شعر به شيوه هايكوهاي ژاپني می‌پردازند. امروزه دوستداران و هايكوسرايان سراسر جهان داراي انجمنهاي خاص هايكو در سطح محلي و ملي و بين المللي هستند و با برگزاري همايشها و سمينارهاي دوره‌اي و يا از طريق سايتهاي اينترنتي به بحث و تبادل نظر در مورد هايكو و تاريخچه و ابعاد هنري آن مي‌پردازند.
در تاريخ ادبيات ژاپن چهار هايكوسرا بيش از ديگران نام برآورده‌اند: باشو، بوسون، ايسا، شيكي. اين چهار شاعر صاحب سبك، در خارج از ژاپن نيز چهره‌هايي شناخته شده‌اند و بعضي از پژوهشگران و شرق‌شناسان اختصاصاً در مورد هنر شاعري آنها تحقيق مي‌كنند.